Kardemom ken je misschien uit chai, een curry of Scandinavische broodjes. De specerij komt van een plant uit de gemberfamilie die van oorsprong in Zuid-India groeit. Mensen gebruiken kardemom al duizenden jaren: het wordt genoemd in oude teksten uit Sumer en in de ayurveda, en de Babyloniërs en Assyriërs kenden het al. Maar wat is kardemom eigenlijk? Het is een specerij, maar er worden ook andere eigenschappen aan toegedicht.
In het kort
- Kardemom is een specerij uit de gemberfamilie; na saffraan en vanille is het de duurste specerij.
- Groene kardemom is het meest gangbaar; zwarte kardemom smaakt rokeriger en past vooral in hartige gerechten.
- Koop hele peulen en maal de zaden pas vlak voor gebruik, dan blijft het aroma het sterkst.
- Bewaar kardemom luchtdicht op een koele, droge en donkere plek; de koelkast is niet nodig.
- Begin met een kleine hoeveelheid: de smaak is sterk en overheerst een gerecht snel.
Ook de oude Grieken waardeerden kardemom. Hippocrates en Dioscorides schreven erover en zagen het als hulpmiddel voor de spijsvertering. De naam komt eveneens uit het Grieks: kardamomon, via het Latijnse cardamomum. In de middeleeuwen was Venetië de belangrijkste invoerder van kardemom in het Westen, en in de 16e eeuw gingen ook de Portugezen erin handelen.
Wat is kardemom: verschillende smaken
Kardemom is een van de duurste specerijen; alleen saffraan en vanille zijn duurder. Er zijn twee varianten van kardemom: groene kardemompeulen en zwarte kardemom. Hoewel beide voor verschillende gerechten worden gebruikt, is groene kardemom de meest voorkomende. Groene kardemom kan worden gekocht als peulen of als gemalen specerij. Deze specerij wordt veel gebruikt in de Midden-Oosterse en Indiase keuken.
Zwarte kardemom komt van een andere plant, die groeit in de oostelijke Himalaya. De peulen zijn groter en donkerbruin. De smaak is rokerig, met een frisheid die een beetje aan munt doet denken. Daardoor past zwarte kardemom beter in stevige hartige gerechten dan in gebak.
Kardemom heeft tal van toepassingen in zowel koken als bakken. Het voegt diepte en complexiteit toe aan curries, stoofschotels, chutneys, marinades, desserts en drankjes.
Voor degenen die de voorkeur geven aan pittig eten, past kardemom goed bij rood vleesgerechten zoals rund- of lamsgebraad. Een snufje kruiden geeft elk gerecht pit zonder de smaak van de ingrediënten te overheersen.
Vergeet niet om niet te veel te gebruiken; anders kan de geur de smaak overweldigen. Als je op zoek bent naar iets anders, probeer dan kardemom toe te voegen aan taarten, koekjes, puddingen en ijs. Gebruik slechts een beetje om deze lekkernijen een unieke draai te geven.
Kardemom in gebak, koffie en thee
In Zweden, Noorwegen en Finland is kardemom een vaste smaakmaker in gebak. Bekende voorbeelden zijn de Zweedse kardemummabullar, gedraaide broodjes met kardemom, het Finse zoete brood pulla en het Noorse kerstbrood julekake. Wie ze zelf bakt, merkt al snel hoeveel verschil versgemalen zaden maken ten opzichte van poeder uit een potje.
In het Midden-Oosten gaat gemalen groene kardemom juist in koffie en thee. In sommige landen worden koffie en kardemom samen gemalen, soms met een flink aandeel kardemom. Thuis kun je het simpel houden: kneus een paar peulen en laat ze meetrekken als je thee zet of melk opwarmt.
Gezondheidsvoordelen van kardemom
Aan kardemom worden veel gezondheidsvoordelen toegeschreven. Al in de oudheid werd het gebruikt voor een betere spijsvertering. De geur komt uit de etherische olie, die onder meer 1,8-cineol en alfa-terpinylacetaat bevat. Daarnaast bevat kardemom antioxidanten, stoffen die vrije radicalen onschadelijk maken.
Vrije radicalen zijn onstabiele moleculen die worden gevormd tijdens normaal metabolisme (zoals ademhaling) en die cellen kunnen beschadigen. Antioxidanten neutraliseren deze schadelijke stoffen. Dat kardemom daarmee ziekten als hartaandoeningen of kanker voorkomt, is niet aangetoond; je eet er ook maar weinig van. Zie het dus als smaakmaker en niet als medicijn, en vraag bij klachten of twijfel je huisarts om advies.
Voedingsfeiten van kardemom
Een eetlepel gemalen kardemom (ongeveer 6 gram) levert zo’n 18 kilocalorieën. Per 100 gram bevat kardemom 311 kilocalorieën, 68,5 gram koolhydraten waarvan 28 gram vezels, 6,7 gram vet en 10,8 gram eiwit. Aan mineralen en vitamines zit er per 100 gram onder meer in:
- 28 mg mangaan
- 14 mg ijzer
- 383 mg calcium
- 229 mg magnesium
- 1119 mg kalium
- 7,5 mg zink
- 21 mg vitamine C
Dat klinkt veel, maar in een gerecht gebruik je zelden meer dan een theelepel, en die weegt ongeveer 2 gram. Alleen bij mangaan levert dat een merkbaar deel van wat je per dag nodig hebt.
De beste manieren om van kardemom te genieten
Kardemom kan het beste vers worden gebruikt. Net als andere gedroogde kruiden en specerijen bewaar je kardemom op een koele, droge en donkere plek, het liefst in een goed afgesloten pot. De koelkast is niet nodig. Zodra het zijn aroma begint te verliezen, geeft het minder smaak.
Maal de zaden voor gebruik om de geur te behouden. Kardemom kan in zijn geheel, geplet, gemalen, poeder, zaden of extract worden gebruikt. Hele zaden kunnen in hun geheel worden gebruikt, maar gemalen kardemom is veelzijdiger.
Het is perfect in hartige gerechten, maar ook in zoete. Het aroma van kardemom is vrij sterk, wees voorzichtig als je met nieuwe recepten experimenteert. Begin met het toevoegen van de zaden aan het gerecht en verhoog de hoeveelheid geleidelijk naar wens. De peulen kunnen in hun geheel worden meegekookt, bijvoorbeeld in rijst of een stoofpot, maar de schil zelf is taai en smaakt niet lekker als je erop bijt.
Wil je alleen de zaden, snijd de peul dan in de lengte open en haal de zaden eruit.
Aroma
De zaden behouden hun kenmerkende aroma het best zolang ze in de peul zitten. Daarom kun je kardemom ook het beste als hele peul bewaren en pas vlak voor gebruik malen. Kardemom wordt vaak gebruikt als ingrediënt in de Indiase keuken, maar is ook populair in andere keukens.
Waar moet je op letten bij het kopen van kardemom
- Versgemalen kardemom heeft een warme, bloemige geur. De kleur varieert van groenachtig geel tot bruin.
- De peulen hebben een delicate, kruidige, aardse geur.
- Open de kardemompeulen om de aromatische zaden bloot te leggen. Verwijder de zaden en gooi de peulen weg.
Kardemom wordt meestal bereid in een vijzel en stamper. Maar als je liever een grinder gebruikt, kies er dan een met grote gaten. Het is belangrijk om de zaden grondig te pletten om ervoor te zorgen dat al hun smaak en aroma vrijkomen. Op deze manier haal je het meeste uit je kruiden.
Kardemom poeder
Kardemom is in vele vormen te vinden. Gemalen kardemom vind je in potjes en blikjes, maar ook in zakjes. Zoek je de meest verse, puurste vorm van kardemom, koop dan hele peulen en maal de zaden zelf. Gemalen kardemom verliest zijn smaak sneller.
Linzen en groenten
Ten slotte is kardemom een geweldige toevoeging aan groenten of linzen. Het zit ook in garam masala, een kruidenmix die veel wordt gebruikt in de Indiase keuken. De samenstelling verschilt per merk en per familie, maar vaak zitten er ook kaneel, komijn, kruidnagel en peperkorrels in. Het heeft een warme smaak, dus het past bij veel gerechten. Je kunt garam masala toevoegen aan rijst, linzen of groenten.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen groene en zwarte kardemom?
Groene kardemom is de gangbaarste soort en wordt in hartige en zoete gerechten gebruikt. Zwarte kardemom komt van een andere plant, heeft grotere donkerbruine peulen en smaakt rokerig, waardoor hij vooral in hartige gerechten past.
Hoe bewaar je kardemom zo lang mogelijk lekker?
Bewaar kardemom in een goed afgesloten pot op een koele, droge en donkere plek. Hele peulen houden hun aroma langer dan gemalen kardemom, dus maal de zaden pas vlak voor gebruik.
Hoeveel calorieën zitten er in kardemom?
Een eetlepel gemalen kardemom van ongeveer 6 gram levert zo’n 18 kilocalorieën. Omdat je meestal niet meer dan een theelepel gebruikt, telt het nauwelijks mee.
In welk gebak wordt kardemom gebruikt?
Kardemom past in taarten, koekjes, pudding en ijs. In Scandinavië is het een vaste smaakmaker, bijvoorbeeld in Zweedse kardemummabullar, Fins pulla en Noors julekake.
